ઘેલા સોમનાથ: જસદણની ધરતી પર સોમનાથ દાદાનો સાક્ષાત્કાર અને એક અમર બલિદાન
“હર હર મહાદેવ!”
સૌરાષ્ટ્રની ધરતી પર ડગલે ને પગલે શિવાલયો આવેલા છે, પણ અમુક શિવાલયોનો ઇતિહાસ એટલો રોચક હોય છે કે તે જાણીને આપણું મસ્તક શ્રદ્ધાથી ઝૂકી જાય છે. આવું જ એક પવિત્ર ધામ એટલે જસદણથી થોડે દૂર આવેલું ઘેલા સોમનાથ (Ghela Somnath). આ મંદિરનો સીધો સંબંધ પ્રભાસ પાટણના મૂળ સોમનાથ જ્યોતિર્લિંગ સાથે છે.
૧. ઇતિહાસ: સોમનાથથી જસદણ સુધીની લોહીયાળ સફર
વાત એ સમયની છે જ્યારે વિદેશી આક્રમણખોર મોહમ્મદ ગઝનવી સોમનાથ મંદિરને લૂંટવા અને તોડવા માટે ચડી આવ્યો હતો. તે સમયે જૂનાગઢના રાણી મીનળદેવી સોમનાથ દાદાના પરમ ભક્ત હતા. જ્યારે તેમને ખબર પડી કે સોમનાથ પર મોટું સંકટ આવ્યું છે, ત્યારે સોમનાથના બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયોએ નિર્ણય લીધો કે મૂળ જ્યોતિર્લિંગને દુશ્મનોના હાથમાં જવા દેવાને બદલે તેને સુરક્ષિત જગ્યાએ ખસેડવું.
પાલખીમાં શિવલિંગને લઈને તેઓ ગુપ્ત રસ્તે ભાગ્યા. ગઝનવીની સેનાને આ વાતની જાણ થતા તેઓએ પીછો કર્યો. ભાગતા-ભાગતા તેઓ જસદણ નજીક પહોંચ્યા.
૨. ઘેલા વાણીયાનું શૌર્ય અને બલિદાન (The Sacrifice of Ghela Vaniyo)
જસદણ પાસે ઘેલો વાણીયો નામનો એક શૂરવીર રહેતો હતો (કેટલાક મતે તે રાજા હતો). જ્યારે તેણે જોયું કે સોમનાથ દાદાની પાલખી મુસીબતમાં છે અને યવનો પાછળ પડ્યા છે, ત્યારે તે પોતાના સૈન્ય સાથે શિવલિંગની રક્ષા માટે મેદાનમાં ઉતરી પડ્યો.
ઘેલા વાણીયાએ અદભુત વીરતા બતાવી. દુશ્મનોને ત્યાં જ રોકી રાખ્યા. ભીષણ યુદ્ધ થયું અને ઘેલો વાણીયો શિવલિંગની રક્ષા કરતા કરતા વીરગતિ પામ્યો (શહીદ થયો). તેના લોહીથી ત્યાંની નદીના પાણી લાલ થઈ ગયા હતા.
આ મહાન બલિદાનની યાદમાં, અહીં વહેતી નદીનું નામ ‘ઘેલો નદી’ અને અહીં સ્થાપિત મહાદેવનું નામ ‘ઘેલા સોમનાથ’ પડ્યું.
૩. મીનળદેવીની કઠોર ટેક
જ્યારે શિવલિંગ અહીં પહોંચ્યું, ત્યારે રાણી મીનળદેવીએ પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે “જ્યાં સુધી હું સોમનાથ દાદાના દર્શન ન કરું, ત્યાં સુધી અન્ન-જળ ગ્રહણ નહીં કરું.” શિવલિંગ અહીં સુરક્ષિત સ્થાપિત થયું અને મહાદેવ અહીં જ બિરાજમાન થયા. મીનળદેવીએ અહીં પૂજા કરી અને પોતાની ટેક પૂરી કરી. મંદિરની સામે આજે પણ ડુંગર પર મીનળદેવીનું સ્થાનક આવેલું છે.
૪. મંદિર પરિસર અને વાતાવરણ
ઘેલા સોમનાથનું મંદિર ઘેલો નદીના કિનારે અત્યંત રમણીય વાતાવરણમાં આવેલું છે.
શાંતિ: અહીંનું વાતાવરણ એટલું શાંત છે કે તમે કલાકો સુધી નદી કિનારે બેસી શકો છો.
શ્રાવણ માસ: શ્રાવણ મહિનામાં અહીં મેળો ભરાય છે અને ભક્તોનું ઘોડાપૂર ઉમટે છે.
પિકનિક પોઈન્ટ: ચોમાસામાં નદીમાં નવા નીર આવે ત્યારે આ જગ્યાનું સૌંદર્ય સોળે કળાએ ખીલી ઉઠે છે. પરિવાર સાથે દર્શન અને પિકનિક માટે આ શ્રેષ્ઠ સ્થળ છે.
૫. કેવી રીતે પહોંચવું?
સ્થળ: જસદણ શહેરથી આશરે ૧૫-૨૦ કિલોમીટર દૂર.
રાજકોટથી અંતર: આશરે ૬૦-૭૦ કિલોમીટર.
સુવિધા: અહીં રહેવા અને જમવાની સુંદર વ્યવસ્થા ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
જો તમે સાચા શિવભક્ત હોવ અને ઇતિહાસમાં રસ ધરાવતા હોવ, તો જીવનમાં એકવાર ઘેલા સોમનાથના દર્શન જરૂર કરજો. અહીં કણ-કણમાં શૌર્ય અને ભક્તિનો વાસ છે.
